Misją Fundacji Stańczyka jest działanie na rzecz jawności, otwartości i kontroli obywatelskiej w życiu publicznym. W naszych działaniach kluczowa jest tzw. informacja publiczna. Postulujemy rozwiązania na rzecz dostępu do informacji publicznej i zwiększenia wiedzy wśród obywateli na jej temat.

W relacjach z fundacyjnych prac hasła “Biuletyn Informacji Publicznej”, “wnioski o dostęp do informacji publicznej” pojawiają się nagminnie. Jako że nie dla wszystkich z Was mogą być to pojęcia oczywiste, pragniemy wyjaśnić te, istotne dla lepszego zrozumienia naszej pracy, pojęcia.

W Konstytucji

Artykuł 61 Konstytucji RP stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Z kolei w myśl ustawy o dostępie do informacji publicznej (dalej: u.d.i.p)  każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. By rozjaśnić znaczenie tych definicji, konieczna będzie lektura obu aktów prawnych.

W myśl Ustawy Zasadniczej organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zatem wszystkie działania władzy publicznej ograniczają się do tych wyznaczonych przez obowiązujące akty prawne. W konsekwencji informacja publiczna będzie dotyczyć wszelkich przejawów wykonywania władzy publicznej, zarządzania środkami publicznymi oraz realizacją zadań publicznych. Inaczej mówiąc informacja publiczną jest wszystko to, co wytworzyły lub mają w posiadaniu organy władzy publicznej, jeśli wiąże się z ich działaniem oraz działaniem osób pełniących funkcje publiczne. Bez znaczenia jest merytoryczne przeznaczenie czy adresat wszelkich dokumentów, które zostały wytworzone przez organ władzy publicznej (lub podmiotu niebędącego organem publicznym, ale wykonującym zadania publiczne).

I w ustawie

Te dość obszerne i poniekąd enigmatyczne definicje rozjaśnia udip w art. 6 szerokim katalogiem wymieniającym, które informacje publiczne podlegają udostępnieniu.

Przykładowo:

  • informacje o polityce wewnętrznej i zewnętrznej w tym: zamierzeniach działań władzy, czy projektowaniu aktów prawnych; statusie prawnym, przedmiocie działalności i majątku podmiotów publicznych;
  • trybie działania władz publicznych i ich jednostek organizacyjnych, sposobach przyjmowania i załatwiania spraw, prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach, naborze kandydatów ;
  • danych publicznych, w tym: treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: aktów administracyjnych, treść orzeczeń sądów, informacje o stanie państwa i samorządów;
  • majątku i długu Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych. Co istotne, nawet pełen katalog ustawowy jest katalogiem otwartym, co jest kolejną przesłanką do tego, by definicję informacji publicznej szeroko.

Zasadą jest też to, że nie można ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne w zakresie tych zadań lub funkcji. Wyjątkowo ograniczenia te mogą pojawić się w przepisach o ochronie informacji niejawnych, ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych, a także ze względu prywatność osoby fizycznej lub tajemnicy przedsiębiorcy (z wyłączeniem osób pełniących funkcje publiczne), czy osób lub podmiotów, które z tego prawa rezygnują.

 

Reasumując, pojęcie informacji publicznej jest bardzo obszerne, a kluczową zasadą jest jawność i dostępność do tej informacji. W praktyce dostęp do informacji publicznej możemy uzyskać poprzez Biuletyn Informacji Publicznej, poprzez zapoznanie się z materiałami wyłożonymi lub wywieszonymi w miejscu publicznym czy wreszcie w drodze wniosku o dostęp do informacji publicznej. Dostęp do informacji publicznej odbywa się również poprzez wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.

Wierząc, że nieco przybliżyliśmy i oswoiliśmy Wam tematykę dostępu do informacji publicznej, zachęcamy do korzystania ze swoich konstytucyjnych praw w kontakcie z przedstawicielami władzy.

 

Źródła (które warto zgłębiać również samodzielnie!):

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483

Ustawa z dnia 6 września 2001 r.o dostępie do informacji publicznej Dz.U. 2001 Nr 112 poz. 1198

 

Opracował Andrzej Wiekiera