O reprezentatywności Rady Działalności Pożytku Publicznego.

Z perspektywy opisanej sprawy istotne staje się udzielenie odpowiedzi na pytanie jaką rolę w procesie powoływania członków Rady pełnią listy poparcia dla poszczególnych kandydatów i czy są one wystarczającym wskaźnikiem reprezentatywności dla organizacji pozarządowych w ramach tego organu? Czemu mają de facto służyć?

O co zapytaliśmy?
9 października 2018 roku na stronie internetowej Pełnomocnika Rządu do Spraw Społeczeństwa Obywatelskiego i Równego Traktowania pojawił się komunikat o powołaniu przedstawicieli organizacji pozarządowych do Rady Działalności Pożytku Publicznego. Spośród zgłoszonych 41 kandydatów Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, prof. Piotr Gliński, powołał 25 osób do pełnienia funkcji członków Rady VI kadencji. Zwróciliśmy się zatem do Przewodniczącego Komitetu z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w zakresie list poparcia udzielonego przez organizacje pozarządowe poszczególnym kandydatom do Rady.

Rada Działalności Pożytku Publicznego
Zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Rada Działalności Pożytku Publicznego jest organem opiniodawczo-doradczym Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego. W skład Rady wchodzi co najmniej 20 członków, w tym przedstawiciele administracji rządowej, jednostek samorządu terytorialnego oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, którzy stanowią co najmniej połowę składu Rady. Powołanie członków Rady reprezentujących organizacje pozarządowe następuje spośród kandydatów, z których każdy ma poparcie co najmniej 20 organizacji pozarządowych lub 3 związków stowarzyszeń zrzeszających organizacje pozarządowe. Ponadto zgodnie z przepisami wykonawczymi, kandydat na członka Rady powinien posiadać kwalifikacje przydatne do pełnienia tej funkcji oraz legitymować się niekaralnością za przestępstwa umyślne.

Jawność na TAK
Warto podkreślić, że sposób realizacji naszego wniosku spełnił standardy jawności i szybkości postępowania. Odpowiedź na wniosek została udzielona już po kilku dniach. Otrzymane zestawienie, które prezentujemy poniżej, zawiera listę wszystkich kandydatów do Rady, jak również podział na listy poparcia udzielonego poszczególnym kandydatom. Całość została przygotowana w formie przeszukiwalnego pliku, co ułatwia analizę udostępnionych danych i stanowi dobrą praktykę na rzecz realizacji postulatu transparentności działań organów władzy publicznej. Zachęcamy do zapoznania się z listą kandydatów do Rady Działalności Pożytku Publicznego z ramienia organizacji pozarządowych oraz danymi dotyczącymi udzielonego im poparcia TUTAJ.

Skład Rady VI kadencji
Należy zaznaczyć, że z otrzymanego zestawienia nie wynika, którzy kandydaci zostali powołani do składu Rady VI kadencji. Informacji tej nie opublikowano również w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w zakładce poświęconej Radzie Działalności Pożytku Publicznego, która wydaje się być najodpowiedniejszym do tego miejscem. Nowi członkowie Rady zostali wskazani w komunikacie zamieszczonym na stronie Pełnomocnika Rządu do Spraw Społeczeństwa Obywatelskiego i Równego Traktowania TUTAJ.

Czemu służą listy poparcia?
Przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie regulują szczegółowo trybu i sposobu powołania członków Rady reprezentujących organizacje pozarządowe, wskazując jedynie na wymóg uzyskania poparcia minimalnej liczby organizacji dla danego kandydata. Celem tego przepisu jest zapewnienie odpowiedniej reprezentatywności organizacji pozarządowych w osobach ich przedstawicieli będących członkami Rady. W praktyce jednak może wystąpić sytuacja, w której do Rady zostanie powołana osoba o znacznie mniejszym zadeklarowanym poparciu niż niepowołany kontrkandydat. Potwierdza to analiza danych, które uzyskaliśmy w wyniku wystąpienia z wnioskiem o informację publiczną. Jak wynika z udostępnionych nam list poparcia, różnice w liczbie organizacji i związków organizacji wspierających poszczególnych kandydatów są znaczne (np. Pani Teresa Tiszbierek z poparciem 212 organizacji w tym związków organizacji oraz odpowiednio: Pan Waldemar Weihs – 82, Ksiądz Stanisław Słowik – 5, Pan Krzysztof Balon – 4). Dla porównania, do Rady nie powołano Pani Anny Hejduckiej, z liczbą 28 organizacji, w tym związków organizacji czy Pani Teresy Grabowskiej, która uzyskała poparcie odpowiednio 25 podmiotów.

Przejrzyste kryteria?
Należy zaznaczyć, że brak jest regulacji która nakładałaby na Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego obowiązek uzasadnienia motywów powołania poszczególnych osób do składu Rady, pozostawiając Przewodniczącemu znaczną swobodę w tej kwestii. Nie wiemy zatem jakie konkretne względy przesądziły o tym, że pozostali kandydaci (poza jednym, który został zgłoszony po upływie wyznaczonego terminu) nie uzyskali członkostwa w Radzie Działalności Pożytku Publicznego VI kadencji. Zaprezentowane przez nas dane pokazują, że liczba organizacji deklarujących poparcie dla poszczególnych kandydatów do Rady nie stanowi w tym zakresie decydującej przesłanki. Jednocześnie brak uzasadnienia dla powołania członków Rady nie pozwala zweryfikować w jaki sposób dokonano oceny przydatności kwalifikacji posiadanych przez poszczególnych kandydatów.

Wątpliwości
Warto zatem zastanowić się czy Rada Działalności Pożytku Publicznego jest organem reprezentatywnym dla organizacji pozarządowych w Polsce? W tym celu należy rozważyć czy obecne regulacje określają wystarczająco przejrzyste kryteria powołania członków Rady, będących przedstawicielami organizacji pozarządowych. Stąd na szczególną uwagę zasługuje sposób powołania członków Rady, w tym szeroka uznaniowość Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego. Z perspektywy opisanej sprawy istotne staje się udzielenie odpowiedzi na pytanie jaką rolę w procesie powoływania członków Rady pełnią listy poparcia dla poszczególnych kandydatów i czy są one wystarczającym wskaźnikiem reprezentatywności dla organizacji pozarządowych w ramach tego organu? Czemu mają de facto służyć?

Można się obawiać, że unikanie przez środowisko organizacji pozarządowych realnej debaty i próby konsensualnej odpowiedzi na te wątpliwości, doprowadzi do postępowania procesu osłabiania roli Rady. Jednocześnie może dojść do podjęcia się odpowiedzi na powyższe przez same władze. Taki scenariusz zaś, co łatwo można przewidzieć, dla wielu nie będzie do zaakceptowania.

Autorka:

Justyna Balachowska, specjalistka ds. monitoringu, justyna.balachowska@stanczyk.org.pl
Zobacz informacje o naszym monitoringu TUTAJ

Informacje dodatkowe:

  1. lista przedstawicieli strony pozarządowej wybranych przez Przewodniczącego https://www.spoleczenstwoobywatelskie.gov.pl/aktualnosci/przewodniczacy-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego-podjal-decyzje-o-powolaniu-czlonkow
  2. lista poparcia dla wszystkich kandydatów
    https://drive.google.com/drive/folders/1CPQoUxQSYfMsaxUNM_j-J3ygYHoIP0wg?usp=sharing
  3. rozporządzenie w sprawie Rady Działalności Pożytku Publicznego
    http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001706/O/D20151706.pdf – tekst obowiazujacy w czasie naboru kandydatów do Rady VI kadencji http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20180002052/O/D20182052.pdf – nowe rozporządzenie obecnie obowiązujące
  4. art. 35 i nast. ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20030960873/U/D20030873Lj.pdf